TRANG CHỦTrong một lần đến Khu du lịch Măng Đen (tỉnh Quảng Ngãi), tôi thật sự ngỡ ngàng trước một khu tượng nhà mồ với hàng trăm tác phẩm do các nghệ nhân bản địa sáng tác. Mỗi pho tượng là một tác phẩm “độc bản”, mang theo vô vàn những câu chuyện, những tâm tình… của người đang sống muốn hiến dâng cho người quá cố… Và trong chuyến đi đó, tôi bắt gặp hình ảnh “Tarzan Tây Nguyên” Rơ Cơm Bus – một chàng trai Gia Rai cường tráng, 24 tuổi đang chăm chú ngắm nhìn những pho tượng nhà mồ được trưng bày tại đây…
Khi ngồi xem lại chùm ảnh chụp Rơ Cơm Bus, trong tôi bất chợt hiện về hình ảnh những buôn làng Tây Nguyên, những cánh rừng đại ngàn xanh ngắt; nhớ những người bạn từng học với nhau ở Trường Dân tộc nội trú hơn 60 năm về trước. Trong những tấm ảnh chọn để xử lý hậu kỳ, tôi rất vui khi có một tấm tương đối “sạch nước cản” có thể đăng lên FB được. Nhưng khi tìm cho “em nó” một cái tên thì tôi lại khá lúng túng. Nhiều cái tên thoạt nghe khá êm tai nhưng lại chẳng ăn nhập gì với ảnh. Tình thế buộc tôi phải “vận công”, lôi hết đống ngôn từ báo chí sẵn có cộng với mớ kiến thức ít ỏi tích luỹ được sau hàng chục năm gắn bó với chiếc máy ảnh để tìm cho “em nó” một cái tên.
Nhân vật với mái tóc dài tự nhiên, trang phục thổ cẩm và trang sức truyền thống gợi nhắc đến hình ảnh các chàng trai Tây Nguyên trong kho tàng sử thi nổi tiếng như Đăm San (Ê Đê), Đăm Noi (Ba Na), Xinh Nhã (Gia Rai)…. Đến bên những pho tượng gỗ nhà mồ – biểu tượng cho văn hóa tâm linh và sợi dây kết nối giữa người sống với tổ tiên, đôi bàn tay của chàng trai khẽ chạm nhẹ nhàng, trân trọng lên bức tượng. Một tay đặt lên ngực, một tay ôm lấy thân tượng, tạo cảm giác che chở, nâng niu và vô cùng ấm áp. Khuôn mặt góc cạnh, sống động, đầy biểu cảm của chàng trai đặt cạnh những đường nét đục đẽo thô mộc, tĩnh lặng của bức tượng tạo nên một sự tương phản tuyệt vời giữa “sự sống hiện hữu” và “nghệ thuật bất tử”. Bức ảnh thể hiện mối liên kết vô hình nhưng mạnh mẽ giữa con người và đại ngàn. Ánh mắt của chàng trai nhìn bức tượng gỗ không đơn thuần là nhìn một vật thể, mà là cái nhìn giao cảm, như thể anh đang lắng nghe câu chuyện về những linh hồn nơi xa thẳm nhắn gửi hậu thế được gửi gắm bên trong từng thớ gỗ.
Cũng xin được nói thêm: Việc sử dụng tông màu đen – trắng là một lựa chọn khá hợp lý khi người chụp phải cân nhắc tác động qua lại giữa hiệu ứng ánh sáng với màu sắc các pho tượng. Nhờ lựa chọn đơn sắc (đen-trắng) đã giúp loại bỏ các yếu tố gây nhiễu về màu sắc của ngoại cảnh, giúp người xem tập trung thị giác hoàn toàn vào biểu cảm khuôn mặt, chất liệu của gỗ và chiều sâu của không gian. Cũng chính nhờ luồng sáng tạt từ một phía đã giúp làm nổi bật khối cơ bắp, đường nét khuôn mặt chàng trai và các vết khắc gồ ghề trên thân gỗ, tạo nên một bầu không khí hoài niệm, trầm mặc và đầy tôn kính, là sợi dây kết nối vô hình giữa cõi tạm và cõi vĩnh hằng, giữa thực tại và ký ức ngàn xưa. Giá trị “độc bản” của nghệ thuật nguyên sơ từ những vết cắt thô mộc, không mài giũa tỉ mỉ trên bức tượng phản ánh đúng tinh thần phóng khoáng, chân thực của nghệ thuật tạc tượng Tây Nguyên. Trong suy nghĩ của mình, tôi thấy giữa nhân vật và pho tượng như đang trao gởi cho nhau những điều vô cùng thiêng liêng, cao cả…
Tôi chọn “LỜI THÌ THẦM CỦA GỖ” cho tấm ảnh của mình vì cái tên đó đã biến một khoảnh khắc tĩnh lặng thành một cuộc đối thoại không lời, đầy cảm xúc. Cái tên này chính là mảnh ghép hoàn hảo, giúp thổi hồn vào tác phẩm và nâng tầm ý nghĩa cho “em nó”.
Dương Xuân Bình
